ايمني مواد شيميايي

روح‌اله قاسم‌زاده، كارشناس بهداشت حرفه‌اي، شركت آنتي‌بيوتيك سازي ايران 

مقدمه:

با توجه به استفاده روزافزون مواد شيميايي در صنايع كشاورزي، دارويي، پتروشيمي، نفت و غيره، مراحل توليد، حمل و نقل، استفاده و انبارداري آن سالانه باعث هزاران حادثه، بيماري شغلي، آتش‌سوزي و انفجار گرديده است؛ به طوري كه تعداد زيادي از كارگران به علت حوادث و بيماري شغلي از چرخه اقتصادي خارج و هزينه زيادي به سازمان‌هاي بيمه‌گر تحميل شده است. لذا لزوم شناسايي مواد شيميايي، نحوه كار ايمن و بي‌خطر انبارداري و حمل و نقل درست جهت پيشگيري از حوادث بيش از پيش احساس مي‌شود. 

شناسايي مواد شيميايي چگونه امكان‌پذير است؟

براي شناخت مواد شيميايي از برگه اطلاعات ايمني مواد (MSDS) استفاده مي‌شود كه حاوي نكات زير مي‌باشد:

1) مشخصات ماده.

- نام ماده - كد ماده - شركت توليد كننده - آدرس و شماره تلفن شركت

- شماره تلفن اضطراري - آدرس و شماره تلفن نمايندگي مجاز 

2) اطلاعات مربوط به تركيب مواد.

- جرم مولكولي  - اسامي مترادف  - فرمول شيميايي 

3) خطرات ماده.

مواد از نظر خطر به صورت زير تقسيم‌بندي مي‌شوند:

  • قابل اشتعال (Flammable): مانند متانول، استن، ايزوپروپيل الكل
  • قابل انفجار (Explosive): مانند گازهاي استيلن، هيدروژن، آمونياك و ...
  • خورنده و سوزاننده (Corrosive): مانند اسيد كلريدريك، سولفوريك، نيتريك
  • سمي (Toxic) مانند كلروفرم، متيلن كلرايد و ...
  • مضر (Harmful): مانند متيلن كلرايد، دي متيل فرماميد، كلروفرم
  • اكسيد كننده (Oxidant): مانند كلرات سديم، نيترات پتاسيم، نيترات آمونيوم
  • راديواكتيو (Radioactive): مانند كبالت، رادن، سزيم
  • گندزدا (Infection): مانند كلر، ازن
  • محرك (Irritant) مانند آمونياك و ...
 

4) كمك‌هاي اوليه:

كارهاي انجام شده در رابطه با نجات شخص مصدوم و كاهش عوارض حادثه در صورت تماس مواد شيميايي با چشم‌ها، پوست، لباس، استنشاق و خوردن و بلع مواد مي‌باشد. 

5) خطرات مربوط به آتش‌سوزي و انفجار:

تهيه و تدارك خاموش كننده مناسب، استفاده از وسايل حفاظت فردي به هنگام اطفاء حريق، مواد ديگري كه در اثر گرما توليد مي‌شوند، توليد گازها و بخارات خطرناك و قابل انفجار به هنگام آتش‌سوزي، جلوگيري از گسترش حريق و ... 

6) خطر مربوط به حوادث:

انجام احتياطات لازم و توصيه به منظور اجتناب از استنشاق ذرات، بخارات و تماس با پوست، جلوگيري از وارد كردن آن به فاضلاب به علت خطر انفجار. 

7) انبارداري:

نگهداري در ظروف مناسب و دماي معين، جاي خشك و خنك بدور از نور خورشيد و منابع گرمازا، حساسيت به رطوبت، عدم استعمال دخانيات. 

8) استفاده از وسايل حفاظت فردي:

استفاده از ماسك تنفسي با فيلتر مناسب

استفاده از عينك

استفاده از دستكش با جنس مشخص و ضخامت كافي 

9) خصوصيات فيزيكي و شيميايي:

- شكل (جامد، مايع، گاز، كريستال، پودر و ...)

- رنگ     - بو      - اسيديته       - نقطه جوش      - نقطه ذوب     - درجه آتش‌گيري Ignition temprature         - نقطه اشتعال Flashpoint         - حد بالا و پايين انفجار LEL% - UEL%       - حد بالا و پايين اشتعال LFL% - UFL%     - حلاليت       - واكنش‌پذيري 

10) پايداري واكنش:

- تغيير شكل   - تغيير رنگ    - نگهداري در كنار مواد ناسازگار   - قابليت اشتعال   - حساسيت به گرما    - تركيب يا مخلوط با هوا 

11) اطلاعات سم‌شناسي:

- LD50

- LC50

- علايم بر روي حيوانات آزمايشگاه مانند موش و خرگوش

- سرطان‌زايي - جهش يا موتاسيون - آثار و علايم روي انسان 

12) اطلاعات زيست‌محيطي:

- رهاسازي در آب، فاضلاب، خاك  - تاثير بر روي موجودات زنده آبي 

13) ملاحظات:

- توليد  - بسته‌بندي 

14) اطلاعات مربوط به حمل و نقل:

- حمل از طريق دريا، زمين، هوا - ميزان و مقدار حمل از راه‌هاي هوايي، زميني و دريايي 

15) برچسب‌گذاري Labelling:

- عبارات خطر

- عبارات ايمني 
 
 

توضيحات عبارات خطر:

نماد حروفتوضيح
E- منفجره Explosiveتحت تأثير شعله، ضربه و يا اصطكاك منفجر مي‌شوند.
O_ اكسيد كننده Oxidantهنگام واكنش با ساير مواد حرارت زياد توليد مي‌كند
F_ آتش‌گير Flammableدر درجه حرارت هواي آزاد گرم شده آتش مي‌گيرد
T_ سمي Toxicبا علامت جمجمه و استخوان متقاطع مشخص مي‌شود
٭F_ شديداً آتش‌گير Extremely Flammableبخارات حاصل از مايعات و تماس آنها با شعله و جرقه مشتعل مي‌شوند
٭T_ بسيار سمي Very Toxicدر صورت تنفس، بلع يا نفوذ و جذب از طريق پوست خطر جدي دارد
C_ خورنده Corrosiveباعث تخريب بافت زنده و سبب سوختگي مي‌شوند
Xn_ زيان آور Harmfulخطر آن كمتر از ماده سمي مي‌باشد
XI_ التهاب‌آور Irritantباعث تحريك چشم، پوست، دستگاه تنفسي و .... مي‌شود

   + روح اله قاسمزاده - ۱:٤۸ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٦/٧/٢٤